Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs havo/vwo

Op 16 februari 2005 heeft minister Van der Hoeven de Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs havo/vwo geïnstalleerd. Die commissie heeft als opdracht, een nieuw examenprogramma voor natuurkunde in havo en vwo te ontwerpen, dat eind 2010 aan de minister aangeboden zal worden.

Voorgeschiedenis

In 2004 heeft het Nederlands Platform voor Natuurkunde (NPN) in samenwerking met de KNAW met succes de instelling van een vernieuwingscommissie voor natuurkunde bepleit. Voor het vak scheikunde was er al zo'n commissie, de biologen en natuurkundigen wilden nu ook snel een ontwikkelproject starten, mede om de vernieuwing van de natuurwetenschappelijke vakken in samenhang te kunnen uitvoeren.

Opdracht

De opdracht stelt dat de Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs advies uitbrengt over de kernconcepten en de kernvaardigheden natuurkunde die in de nieuwe natuurprofielen in havo en vwo onderwezen moeten gaan worden, zowel wat betreft de inhoud, de examens als de didactiek. Van dit advies kan het examenprogramma tot nieuwe regelgeving leiden, het overige blijft een advies. Op basis hiervan ontwerpt zij een integraal examenprogramma en draagt zij bij aan een implementatietraject. De vernieuwing moet erop gericht zijn het natuurkundeonderwijs voor leerlingen in het voortgezet onderwijs aantrekkelijker te maken met aandacht voor het vervolgonderwijs en de beroepspraktijk. Het nieuwe onderwijs dient in samenhang ontwikkeld te worden met de in gang gezette vernieuwing van de andere natuurwetenschappelijke vakken biologie en scheikunde

De commissie zal een visiedocument en een concept-examenprogramma op hoofdlijnen opstellen. Deze worden afgestemd met het onderwijsveld. Daarnaast wordt voorbeeldmateriaal voor leerlingen en docenten ontwikkeld, te beginnen in klas 3. Het integrale examenprogramma wordt beproefd, geëvalueerd en bijgesteld op basis van experimenten op proefscholen. Na validatie door het veld wordt het definitieve examenprogramma uiterlijk per 1 december 2010 aangeboden aan de minister van OCenW.

Kader

De Commissie heeft veel vrijheid in het maken een ontwerp, maar binnen een kader van voorwaarden die in de opdracht geformuleerd zijn. Die voorwaarden luiden als volgt.

De Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs:

werkt vanuit een visie op de plaats van het vak natuurkunde in het geheel van de natuurwetenschappen en de maatschappelijke toepassingen in de moderne samenleving;
benoemt vanuit deze visie de kernconcepten en de kernvaardigheden natuurkunde die in de nieuwe natuurprofielen van havo en vwo onderwezen moeten gaan worden;
plaatst deze concepten en vaardigheden in voor leerlingen aansprekende maatschappelijke, beroepsgerichte, experimentele en theoretische contexten;
toetst het integrale examenprogramma op doelstellingen en praktische uitvoerbaarheid in een cyclisch innovatieproces op proefscholen;
doet na validatie door het veld voorstellen voor de examenprogramma's en de examinering van het vak natuurkunde in HAVO en VWO, ter vaststelling door de minister.

De commissie betrekt daarbij:

de samenhang met de andere natuurwetenschappelijke vakken;
de samenhang met de profielgerichte wiskunde;
de relatie met de onderbouw en het derde leerjaar;
de resultaten van didactisch onderzoek en relevante buitenlandse voorbeelden;
de aansluiting bij een breed scala van vervolgopleidingen in de sectoren bèta en techniek.

Betrokkenen

Tal van mensen zullen betrokken zijn bij de ontwikkeling van het nieuwe programma.

de Commissie, het officieel ingestelde orgaan dus – de samenstelling van de commissie vindt u hieronder
een projectgroep, die het werk van de Commissie organiseert, die auteurs voor lesmateriaal en docenten om een en ander uit te testen zoekt, en die de evaluatie van de onderdelen bewaakt – de samenstelling van de projectgroep vindt u hieronder
auteurs van lesmateriaal dat nieuwe onderdelen van een ontwerp-examenprogramma in de praktijk moet beproeven
docenten die die praktijktests zullen uitvoeren
docenten die via websites en/of conferenties hun reacties op tussenvoorstellen kunnen geven.
een klankbordgroep, waarin verschillende groepen zijn vertegenwoordigd die belang hebben bij goed natuurkundeonderwijs.

Iedere natuurkundedocent zal tenminste via het web van tijd tot tijd de gelegenheid hebben om mee te denken en te reageren.

Aanpak

In 2005 heeft de Commissie een visiedocument opgesteld, dat in het najaar in een reeks bijeenkomsten met ca. 170 docenten is besproken. Op basis van die besprekingen en van een veldadvies door de SLO is het visiedocument, Natuurkunde leeft, in 2006 bijgesteld. Eind 2006 heeft NiNa concept-examenprogramma’s gemaakt en een syllabuscommissie, ingesteld door het CvE, ontwikkelde syllabi voor havo en vwo. De programma's zijn in de jaren van 2007 tot en met 2010 in de onderwijspraktijk getoetst. De resultaten van die tests worden gebruikt om de concept-programma's en syllabi bij te stellen en zo eind 2010 doordachte programma's aan de minister aan te kunnen bieden. De praktijktests leveren natuurlijk ook bruikbaar lesmateriaal op, en documentatie van hoe zaken in de praktijk liepen.

Op de hoogte blijven

Commissie en projectgroep zullen vele kanalen gebruiken om betrokkenen en andere geïnteresseerden op de hoogte te houden van de voortgang: NVOX, NTvN, de websites van de NVON en de NNV en uiteraard ook nieuwenatuurkunde.nl.

Samenstelling commissie en projectgroep

De leden van de Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs havo/vwo zijn:

Chris van Weert, hoogleraar Basisonderwijs Natuurkunde, Universiteit van Amsterdam, voorzitter
Peter Barthel, hoogleraar Astrofysica RU Groningen
Marileen Dogterom, hoogleraar Biofysica Universiteit Leiden; groepsleider FOM Institute AMOLF Amsterdam
Robbert Dijkgraaf, hoogleraar Mathematische Fysica Universiteit van Amsterdam (tot 1 sept. 2008)
Jos van Haaren, Philips Research Laboratories Eindhoven
Anneke de Leeuw, docent Natuurkunde en ANW aan het St. Michael College te Zaandam; waarnemer Raad voor Natuur en Sterrenkunde van de KNAW
Henk Pol, sinds april 2009 docent lerarenopleiding ELAN, Universiteit Twente, tot april 2009 docent natuurkunde en ANW aan het Augustinus College te Groningen en opleider UCLO RU Groningen
Ruud Sniekers, Coördinator Opleiding Technische Natuurkunde, Saxion Hogescholen
Wim Sonneveld, docent natuurkunde en ANW aan de GSG Randstad te Rotterdam; Vakdidactisch medewerker TULO TU Delft

De projectgroep is als volgt samengesteld:

Maarten Pieters, projectmanager AMSTEL Instituut, Universiteit van Amsterdam, projectmanager en secretaris van de commissie
Harrie Eijkelhof, hoogleraar Natuurkunde Didactiek, Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht, projectcoördinator
Ed van den Berg, vakdidacticus natuurkunde, AMSTEL Instituut, Universiteit van Amsterdam (tot 1 sept. 2008)
Peter Dekkers, vakdidacticus natuurkunde, Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht
Guus Mulder, docent natuurkunde aan het Visser ‘t Hooftlyceum Leiden (sinds 1 sept. 2008)
Rob Ouwerkerk, docent natuurkunde Stedelijk Gymnasium Haarlem, wetenschapsjournalist
Elwin Savelsbergh, vakdidactisch onderzoeker, Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht
Loran de Vries, student natuurkunde aan de Universiteit van Amsterdam, docent natuurkunde aan het Amsterdams Lyceum
Fleur Zeldenrust, promovendus aan het Swammerdam Institute for Life Sciences, Universiteit van Amsterdam